Single

Quỹ cho tương lai

Posted by Trần Quang Vũ on 18-09-2026

Useful Tips

Mười năm trước, hiệp định Paris đã thay đổi tư duy của thế giới về hành động vì khí hậu. Ngày nay, hiệp định này đang thay đổi một điều có lẽ còn mạnh mẽ hơn thế: dòng chảy của nguồn vốn.

Các thỏa thuận khí hậu quốc tế không còn là những văn bản ngoại giao trừu tượng nữa; chúng đang tích cực định hình lại dòng vốn đầu tư năng lượng toàn cầu, tạo ra các công cụ tài chính mới, cũng như quyết định dự án nào được cấp vốn và dự án nào không.

Sự chuyển dịch đầu tư kể từ thỏa thuận Paris

Các con số đã tự nói lên tất cả. Kể từ khi Thỏa thuận Paris được thông qua vào năm 2015, dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực cung cấp và sử dụng năng lượng đã có sự chuyển dịch đáng kể.

Theo cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), vốn đầu tư vào các công nghệ sạch dự kiến sẽ đạt khoảng 2,2 nghìn tỷ USD vào năm 2025, trong khi vốn đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch đã giảm một phần năm, xuống còn khoảng 1,1 nghìn tỷ USD. Năng lượng tái tạo ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ nhất, với quy mô đầu tư tăng từ 374 tỷ USD lên 780 tỷ USD trong thập kỷ qua. Trong nhiều năm nay, điện mặt trời luôn là nguồn cung cấp điện mới có chi phí thấp nhất; đồng thời, vào năm 2025, lần đầu tiên tổng sản lượng điện từ năng lượng gió và mặt trời trên toàn cầu đã vượt qua sản lượng điện từ than đá.

Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Hiệp định Paris đã thiết lập một khuôn khổ các cam kết quốc gia—được gọi là Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC)—giúp các nhà đầu tư nắm bắt rõ ràng hơn về định hướng chính sách. Hiện nay, hơn 70% lượng khí thải toàn cầu nằm trong phạm vi điều chỉnh của các bản NDC đã được cập nhật; điều này tạo cơ sở vững chắc hơn để dự báo lộ trình chính sách quốc gia—yếu tố then chốt đối với việc phân bổ nguồn vốn theo ngành và định giá rủi ro. Theo một báo cáo phân tích đầu tư, bất chấp tình trạng phân mảnh vẫn tồn tại giữa các khu vực, vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo vẫn cao gấp đôi so với năng lượng hóa thạch, qua đó cho thấy những tiến bộ về công nghệ cũng như tính khả thi của các giải pháp thay thế phát thải thấp.

Điều 6: Yếu tố thay đổi cuộc chơi trên thị trường carbon

Có lẽ bước phát triển quan trọng nhất chính là việc hoàn tất nội dung Điều 6 của Thỏa thuận Paris tại hội nghị COP29 ở Baku vào tháng 11 năm 2024. Quy định vốn gây nhiều tranh luận kéo dài này cuối cùng đã mở ra cánh cửa cho hoạt động giao dịch carbon quốc tế giữa các quốc gia. Khung pháp lý này cho phép các nước trao đổi các khoản giảm phát thải với nhau, qua đó hình thành một loại tài sản mới trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Những tác động của vấn đề này là rất lớn. Hầu hết các kế hoạch hành động quốc gia về carbon trong khuôn khổ Thỏa thuận Paris hiện nay đều tích hợp cơ chế thị trường carbon. Liên minh Châu Âu đã thống nhất rằng, kể từ năm 2036, các tín chỉ quốc tế chất lượng cao có thể đóng góp một phần nhất định vào mục tiêu khí hậu năm 2040 của khối. Tại hội nghị COP29, các bên đã thông qua các tiêu chuẩn cho cơ chế theo Điều 6.4, qua đó hỗ trợ vận hành thị trường carbon tập trung của Liên Hợp Quốc. Đối với các nhà đầu tư, việc triển khai các dự án thí điểm theo Điều 6 cùng sự hình thành các liên minh quốc tế mới đang mở đường cho các thị trường carbon có tính thanh khoản cao và đảm bảo độ tin cậy.

Cam kết 300 tỷ USD và Khoảng thiếu hụt 1,3 nghìn tỷ USD

Tại hội nghị COP29, các quốc gia phát triển đã cam kết tăng mức tài chính khí hậu dành cho các nước đang phát triển lên 300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035, thay thế cho mục tiêu 100 tỷ USD trước đó. "Mục tiêu định lượng tập thể mới về tài chính khí hậu" này là một bước tiến đáng kể, song vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ước tính lên tới 1,3 nghìn tỷ USD mỗi năm để các nền kinh tế đang phát triển thực hiện quá trình chuyển đổi.

Như bà Gauri Singh, Phó Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), đã nhấn mạnh: việc đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng và thu hút đầu tư đòi hỏi phải huy động nguồn tài chính từ cả khu vực công và tư nhân, với sự hỗ trợ của hợp tác quốc tế và các chính sách tạo điều kiện thuận lợi, vững chắc. Bà cũng lưu ý rằng nguồn vốn công cần được sử dụng để giảm thiểu rủi ro đầu tư, thu hút vốn tư nhân, cũng như cung cấp các khoản tài chính dài hạn với chi phí thấp cho các dự án chuyển đổi năng lượng.

Thách thức dai dẳng về chi phí vốn

Đây chính là nơi tồn tại thách thức thực sự. Một dự án điện mặt trời tại Đức có thể tiếp cận nguồn vốn với lãi suất 2–3%, trong khi dự án tương tự tại Nigeria lại phải chịu mức lãi suất từ 15% trở lên. Công nghệ được sử dụng là như nhau, thậm chí ánh nắng tại Lagos còn mạnh hơn; thế nhưng, chi phí vốn có thể khiến giá thành cuối cùng của mỗi kilowatt-giờ điện tăng gấp đôi hoặc gấp ba. Thực trạng mang tính cơ cấu này đang kìm hãm quá trình chuyển dịch năng lượng tại những nơi mà nó cấp thiết nhất.

Đây là lúc nguồn tài chính công dành cho khí hậu cần phát huy vai trò quan trọng nhất—không phải dưới hình thức từ thiện, mà là đòn bẩy. Mỗi đô la tài chính công ưu đãi nếu được triển khai khôn ngoan đều có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho đầu tư tư nhân và khơi thông nguồn vốn lớn gấp nhiều lần giá trị ban đầu. Mô hình tài chính hỗn hợp (kết hợp giữa tài chính công ưu đãi và đầu tư thương mại) đã đạt mức 11,6 tỷ USD cho các mục tiêu khí hậu trong năm 2023, song con số này vẫn chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong bức tranh tổng thể. Các công cụ hỗ trợ đã sẵn có—từ bảo lãnh, cơ chế chịu lỗ trước (first-loss tranches), các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho đến các cấu trúc tài chính hỗn hợp—nhưng quy mô triển khai vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế.

Tiến bộ tại các khu vực và những khoảng cách dai dẳng

Bất chấp những thách thức này, những bước tiến vẫn đang hiện rõ. Kể từ năm 2015, các thị trường mới nổi bên ngoài Trung Quốc đại lục đã tăng gần gấp ba lần vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo, dẫn đầu là sự bùng nổ của các dự án điện mặt trời quy mô nhỏ. Tại Châu Âu và Trung Á, các chương trình lớn cấp khu vực đã được triển khai trong năm 2024, cam kết nguồn tài chính hàng tỷ đô la nhằm huy động lượng vốn tư nhân đáng kể trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, các thị trường mới nổi chỉ thu hút được khoảng 18% tổng chi tiêu toàn cầu cho năng lượng sạch, với chưa đầy 1% trong số đó đến được các quốc gia thu nhập thấp. Tình trạng tập trung nguồn vốn cùng các mục tiêu không mang tính ràng buộc cho thấy sự cần thiết phải xây dựng các thị trường ổn định, dễ dự báo hơn và các nguồn tài chính với chi phí thấp hơn.

Lời kết

Các thỏa thuận khí hậu quốc tế đã chuyển từ giai đoạn thiết lập mục tiêu sang định hình thực tế tài chính. Hiệp định Paris đã tạo ra khuôn khổ, trong khi các hội nghị COP tiếp theo đã xây dựng nên cơ chế vận hành. Điều 6 mở ra thị trường carbon, NCQG (Mục tiêu định lượng tập thể mới) thiết lập các mục tiêu tài chính mới, và các NDC (Đóng góp do quốc gia tự quyết định) cung cấp những tín hiệu chính sách cần thiết cho các nhà đầu tư. Thách thức hiện nay không nằm ở việc tạo ra các quy tắc mới, mà là đảm bảo dòng vốn chảy đến những nơi cần thiết nhất. Khi thế giới bước vào thập kỷ hậu Paris, câu hỏi đặt ra không còn là liệu tài chính khí hậu có tăng trưởng hay không, mà là liệu sự tăng trưởng đó có diễn ra một cách công bằng hay không.