Single

Thực Phẩm Nào Ít Phát Thải?

Posted by Hoàng Thị Hạnh on 23-08-2026

Delicious Delights

Tìm kiếm những thực phẩm giàu protein nhưng vẫn phù hợp với các mục tiêu bảo vệ khí hậu không phải là điều đơn giản.

Nhà báo Isabelle Gerretsen đã phân tích nhiều dữ liệu để tìm hiểu những lựa chọn thực phẩm nào có thể giúp giảm lượng khí thải một cách hiệu quả.

Việc thay đổi chế độ ăn theo hướng bền vững đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực cắt giảm lượng khí thải carbon của mỗi cá nhân. Hoạt động sản xuất thực phẩm tạo ra khoảng 35% lượng khí nhà kính do con người gây ra, trong đó các sản phẩm có nguồn gốc động vật chiếm tỷ lệ đáng kể dù chỉ cung cấp khoảng 20% tổng lượng calo trên toàn cầu. Những thực phẩm như sữa, trứng, cá và thịt là nguồn protein giá trị, cần thiết cho sự phát triển và phục hồi của cơ thể. Tuy nhiên, việc cân bằng giữa nhu cầu protein và mục tiêu bảo vệ khí hậu trở nên phức tạp khi ngày càng có nhiều sản phẩm được quảng bá là “trung hòa carbon” hoặc “bền vững” nhưng không phải lúc nào cũng có bằng chứng thuyết phục. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi: Một chế độ ăn giàu protein nhưng ít phát thải carbon sẽ như thế nào? Thịt và các sản phẩm từ sữa gây ảnh hưởng đến môi trường đến mức nào? Protein thực vật như đậu phụ và đậu gà có phải là lựa chọn tốt hơn? Chúng ta có nên từ bỏ phô mai hay thịt gà, và đâu là những nguồn protein không có nguồn gốc động vật tạo ra ít khí thải nhất?

Thịt

Phân tích của hai nhà nghiên cứu Joseph Poore thuộc Đại học Oxford và Thomas Nemecek thuộc trung tâm nghiên cứu nông nghiệp Agroscope của Thụy Sĩ cho thấy thịt bò tạo ra khoảng 49,9 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein, tương đương lượng phát thải liên quan đến khoảng bốn miếng bít tết. Thịt cừu đứng thứ hai với khoảng 19,9 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein. Anne Bordier, giám đốc phụ trách chế độ ăn bền vững tại Viện Tài nguyên Thế giới, cho rằng thịt bò thường trở thành tâm điểm trong các cuộc thảo luận về khí hậu, nhưng nhiều loại thịt khác cũng gây tác động đáng kể. Các loài động vật nhai lại như bò, cừu và dê thải ra khí mê-tan trong quá trình tiêu hóa. Đây là một loại khí nhà kính mạnh, có khả năng làm Trái Đất nóng lên cao hơn nhiều lần so với CO₂ nếu xét trong khoảng thời gian 20 năm. Ngoài ra, khí thải còn phát sinh từ quá trình trồng thức ăn chăn nuôi và vận hành các trang trại. Thịt từ đàn bò sữa thường có dấu chân carbon thấp hơn thịt từ đàn bò chuyên lấy thịt bởi bò sữa vừa cung cấp sữa vừa có thể cung cấp thịt, nhờ đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Sau một thời gian khai thác sữa, bò sữa có thể được đưa vào chuỗi cung ứng thịt. Các loài không nhai lại như gà, thỏ và vịt tạo ra lượng khí thải thấp hơn đáng kể. Thịt gà phát thải khoảng 5,7 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein, thấp hơn nhiều lần so với thịt bò. Thịt lợn có mức phát thải khoảng 7,6 kg, cũng thấp hơn đáng kể so với thịt bò nhưng cao hơn một chút so với gia cầm.

Sản Phẩm Từ Sữa

Phô mai thuộc nhóm thực phẩm có lượng phát thải nông nghiệp cao, chỉ đứng sau một số loại thịt từ động vật nhai lại. Nhà vật lý kiêm nhà nghiên cứu Sophie Marbach chỉ ra rằng quá trình sản xuất phô mai tiêu tốn nhiều tài nguyên và tạo ra lượng khí thải đáng kể do bò thải nhiều khí mê-tan. Dấu chân khí nhà kính của phô mai vào khoảng 10,8 kg khí thải tương đương CO₂ trên mỗi 100 g protein, gần gấp đôi thịt gà và cao hơn một số nguồn protein động vật khác như thịt lợn và trứng. Tác động của từng loại phô mai cũng không giống nhau. Các loại phô mai cứng như Parmesan thường tạo ra nhiều khí thải hơn phô mai mềm vì cần lượng sữa lớn hơn để sản xuất. Phô mai mềm chứa nhiều nước hơn nên nhìn chung có dấu chân carbon thấp hơn. Phô mai làm từ sữa bò, dê và cừu đều có thể gây tác động đáng kể vì những loài này đều là động vật nhai lại. Tuy nhiên, phô mai từ sữa bò thường đạt hiệu quả sản xuất cao hơn nhờ sản lượng sữa lớn. Ngược lại, sữa chua có dấu chân carbon khá thấp, khoảng 2,7 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein. Nguyên nhân là quá trình sản xuất cần ít sữa hơn và lượng khí thải có thể được phân bổ cho những sản phẩm khác thu được trong quá trình chế biến như kem sữa và bơ.

Thực Vật

Các sản phẩm có nguồn gốc động vật chịu trách nhiệm cho khoảng 57% lượng khí thải liên quan đến thực phẩm, trong khi thực phẩm có nguồn gốc thực vật chiếm khoảng 29%. Ủy ban Biến đổi Khí hậu của Anh khuyến nghị giảm 20% lượng thịt và sản phẩm từ sữa tiêu thụ vào năm 2030, đồng thời tiến tới giảm khoảng 35% lượng thịt vào năm 2050 để đáp ứng các mục tiêu khí hậu. Theo nghiên cứu của Đại học Oxford, một chế độ ăn hoàn toàn dựa trên thực vật và loại bỏ các sản phẩm động vật có khả năng giúp giảm tới 70% lượng khí thải liên quan đến thực phẩm trên toàn cầu vào năm 2050. Các nguồn protein thực vật như đậu Hà Lan, các loại đậu và hạt nằm trong nhóm thực phẩm có dấu chân carbon thấp nhất. Để tạo ra 100 g protein từ đậu Hà Lan chỉ phát sinh khoảng 0,4 kg khí thải tương đương CO₂, thấp hơn rất nhiều so với thịt bò. Đậu lăng tạo ra khoảng 0,8 kg, trong khi đậu phụ vào khoảng 2 kg, trong đó một phần khí thải liên quan đến việc sử dụng đất để trồng đậu nành. Những cải tiến trong nông nghiệp cũng đang giúp giảm lượng phát thải hơn nữa. Chẳng hạn, các giống đậu gà giàu protein có thể giúp tăng lượng protein thu được trên mỗi diện tích đất, đồng thời tiết kiệm năng lượng và nước. Đậu gà còn sử dụng nước tương đối hiệu quả và có khả năng cố định nitơ, góp phần bổ sung dưỡng chất quan trọng cho đất và hỗ trợ sự phát triển của cây trồng.

Cá Và Hải Sản

Lượng khí nhà kính từ cá và hải sản khác biệt rất lớn tùy thuộc vào từng loài cũng như phương pháp đánh bắt hoặc nuôi trồng. Tôm nuôi tạo ra khoảng 18,2 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein, trong khi cá nuôi vào khoảng 6 kg. Việc phá rừng ngập mặn để xây dựng ao nuôi tôm có thể khiến tác động môi trường của ngành này trở nên nghiêm trọng hơn. Ngược lại, các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ được nuôi như trai và nghêu có dấu chân carbon thấp hơn đáng kể, với lượng phát thải thấp hơn nhiều lần so với tôm và cá nuôi. Nhuyễn thể hai mảnh vỏ nuôi thậm chí có thể có lợi thế hơn loại khai thác tự nhiên vì chúng cần rất ít năng lượng trong quá trình nuôi. Trong khi đó, một số phương pháp khai thác nhuyễn thể tự nhiên bằng cách cào đáy biển tiêu tốn nhiều nhiên liệu và làm xáo trộn lớp trầm tích dưới đáy, có thể giải phóng lượng carbon vốn được lưu giữ tại đây.

Protein Nuôi Cấy Trong Phòng Thí Nghiệm

Những lựa chọn mới nổi như thịt nuôi cấy tế bào, sản phẩm thay thế thịt có nguồn gốc thực vật và protein sữa được tạo ra bằng công nghệ lên men chính xác đang mở ra những phương án có khả năng giảm phát thải. Thịt nuôi cấy tế bào tạo ra khoảng 5,6 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein, thấp hơn đáng kể so với thịt bò nhưng vẫn cao hơn các nguồn protein thực vật như các loại đậu và đậu phụ. Một phần đáng kể lượng khí thải của những sản phẩm này đến từ năng lượng cần thiết để vận hành các thiết bị phản ứng sinh học. Công nghệ lên men chính xác sử dụng vi sinh vật để tạo ra protein tương tự protein trong sữa có thể đạt mức phát thải thấp hơn nữa. Một số doanh nghiệp đã phát triển protein váng sữa không cần sử dụng động vật với dấu chân khí nhà kính chỉ khoảng 0,3 kg khí thải tương đương CO₂ cho mỗi 100 g protein, thấp hơn rất nhiều so với sản phẩm sữa truyền thống. Ngoài ra, một số công nghệ mới còn tạo ra bột protein từ vi khuẩn được nuôi bằng hydro và CO₂. Khi quá trình sản xuất sử dụng năng lượng tái tạo, những loại protein lên men từ khí này có thể đạt mức phát thải thấp tương đương với nhiều nguồn protein thực vật.

Mặc dù giảm tiêu thụ các sản phẩm có nguồn gốc động vật là một trong những cách quan trọng để hạn chế khí thải, việc thay đổi cách lựa chọn thực phẩm cũng có thể tạo ra khác biệt đáng kể. Với những người chưa muốn loại bỏ hoàn toàn protein động vật, chế độ ăn ưu tiên thịt gia cầm, trứng và sữa chua có thể giúp giảm đáng kể dấu chân carbon. Theo Sophie Marbach, cách ăn “ít phát thải, giàu protein” này có khả năng giảm khoảng một nửa dấu chân carbon liên quan đến thực phẩm của mỗi cá nhân, trong khi chế độ ăn chay nhưng sử dụng nhiều phô mai có thể chỉ giảm được khoảng 20%. Xét về lâu dài, giảm sự phụ thuộc vào thực phẩm có nguồn gốc động vật vẫn là yếu tố quan trọng để hướng tới các mục tiêu khí hậu toàn cầu. Những thay đổi đơn giản như thay thịt bò bằng đậu gà hoặc đậu phụ, đồng thời chú ý đến nguồn gốc và phương pháp sản xuất hải sản, đều có thể góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải và xây dựng một chế độ ăn bền vững hơn.