Single

Nghệ thuật hay phim bom tấn?

Posted by Đỗ Phương Anh on 29-01-2026

Funny Facts

Bạn đã bao giờ rời khỏi rạp chiếu phim mà không chắc chắn liệu bộ phim mình vừa xem là một tác phẩm nghệ thuật sâu sắc hay chỉ là một sản phẩm được tiếp thị khéo léo chưa? Bạn không phải là người duy nhất.

Cuộc tranh luận về ranh giới giữa phim nghệ thuật và phim thương mại đã kéo dài hàng thập kỷ.

Trong khi một bên ưu tiên chiều sâu cảm xúc và sự thử nghiệm về phong cách, bên kia lại tập trung vào sự thu hút đại chúng và thành công về mặt tài chính. Nhưng liệu hai thế giới này có thực sự khác biệt đến vậy?

Phim nghệ thuật là gì?

Phim nghệ thuật, thường được gọi là điện ảnh "độc lập" hoặc "tác giả", thường nhấn mạnh sự thể hiện cá nhân, cách kể chuyện phi truyền thống và các chủ đề triết học hoặc xã hội sâu sắc hơn. Chúng thường có nhịp độ chậm, kết thúc mơ hồ và cốt truyện xoay quanh nhân vật. Các đạo diễn như Ingmar Bergman và Andrei Tarkovsky nổi tiếng với những tác phẩm như vậy, nơi hình ảnh và biểu tượng thường có sức mạnh hơn cả lời thoại.

Không giống như phim thương mại, phim nghệ thuật thường được sản xuất với kinh phí nhỏ hơn và chủ yếu được chiếu tại các liên hoan phim hoặc rạp chiếu phim phát hành giới hạn. Trọng tâm không phải là tối đa hóa số lượng khán giả mà là khám phá bản chất con người, danh tính, ký ức hoặc các vấn đề văn hóa một cách sâu sắc.

Đặc điểm của điện ảnh thương mại là gì?

Phim thương mại hoặc phim chính thống thường được sản xuất bởi các hãng phim lớn nhằm mục đích thành công về doanh thu phòng vé. Những bộ phim này thường dựa trên thể loại (như phim hành động, lãng mạn hoặc siêu anh hùng), có cấu trúc cốt truyện quen thuộc và ưu tiên giá trị giải trí. Những đạo diễn như Steven Spielberg hay James Cameron đã làm chủ thể loại này, mang đến những câu chuyện trực quan tuyệt đẹp và giàu cảm xúc cho hàng triệu người.

Ngân sách cho phim thương mại có thể lên đến hàng trăm triệu đô la, cho phép sử dụng hiệu ứng đặc biệt hiện đại, tuyển chọn diễn viên nổi tiếng và các chiến dịch tiếp thị toàn cầu. Rủi ro tài chính rất cao, vì vậy các nhà sản xuất thường bám vào những công thức đã được kiểm chứng để đảm bảo lợi nhuận đầu tư.

Làm mờ ranh giới

Sự phân chia giữa hai thể loại này ngày càng trở nên mờ nhạt. Một số phim nghệ thuật đã đạt được thành công về mặt thương mại—như Parasite (2019), phim đã giành giải Cành cọ vàng và giải Oscar cho Phim hay nhất, đồng thời thu hút khán giả toàn cầu. Ngược lại, một số phim chính thống, như Inception của Christopher Nolan hay Oppenheimer, mang chiều sâu, sự phức tạp và tham vọng về mặt hình ảnh thường thấy ở điện ảnh nghệ thuật.

Sự kết hợp này cho thấy sự khác biệt không chỉ nằm ở ngân sách hay quy mô hãng phim, mà còn ở ý định và cách thực hiện. Giá trị nghệ thuật và sức hấp dẫn thương mại của một bộ phim không hề loại trừ lẫn nhau.

Nguồn tài trợ và phân phối: Yếu tố then chốt

Một yếu tố quan trọng khác xác định ranh giới là cách thức phim được tài trợ và phân phối. Phim nghệ thuật thường dựa vào các khoản tài trợ, quỹ văn hóa hoặc các nhà đầu tư nhỏ. Chúng có thể được phân phối bởi các công ty độc lập hoặc các nền tảng phát trực tuyến phục vụ cho các đối tượng khán giả chuyên biệt.

Ngược lại, phim thương mại thường có chiến lược phân phối đa kênh, bao gồm phát hành tại rạp, bán hàng hóa và bản quyền phát trực tuyến toàn cầu. Tiếp thị là một phần rất lớn trong thành công của chúng, thường định hình cách khán giả nhìn nhận bộ phim ngay cả trước khi xem.

Vai trò văn hóa và xã hội

Phim nghệ thuật có xu hướng thách thức người xem. Chúng có thể khám phá các chủ đề gây tranh cãi, nêu lên các vấn đề xã hội hoặc phân tích các chuẩn mực xã hội. Tác động của chúng thường được cảm nhận nhiều hơn trong giới học thuật và văn hóa hơn là tại phòng vé. Phim thương mại, mặc dù đôi khi có ý thức xã hội, thường được thiết kế để dễ tiếp cận và giải trí hơn, thường củng cố các giá trị quen thuộc hoặc mang lại sự thoát ly thực tại.

Cả hai đều đóng vai trò quan trọng. Điện ảnh nghệ thuật vượt qua các ranh giới và giữ cho điện ảnh là một hình thức nghệ thuật đang phát triển, trong khi điện ảnh thương mại kết nối khán giả rộng lớn thông qua những câu chuyện chung và kết nối cảm xúc.

Còn về các nền tảng phát trực tuyến thì sao?

Trong những năm gần đây, các nền tảng như Netflix, Prime và MUBI đã thay đổi cuộc chơi. Giờ đây, một đạo diễn có thể tạo ra một bộ phim thử nghiệm và vẫn tìm được khán giả toàn cầu. Sự dân chủ hóa phân phối này đã cho phép các bộ phim lai – những bộ phim có ý đồ nghệ thuật nhưng thu hút khán giả rộng rãi hơn – phát triển mạnh. Hãy nghĩ đến Roma (Alfonso Cuarón) hay The Power of the Dog (Jane Campion), cả hai đều được phát hành trực tuyến cho khán giả toàn cầu trong khi vẫn duy trì bản sắc nghệ thuật mạnh mẽ.

Đánh giá của giới phê bình so với đánh giá của khán giả

Các bộ phim nghệ thuật thường nhận được sự hoan nghênh của giới phê bình nhưng lại không tiếp cận được đông đảo khán giả. Ngược lại, các bộ phim thương mại có thể là những ông lớn phòng vé nhưng lại nhận được những đánh giá không mấy tích cực. Tuy nhiên, một số bộ phim lại vượt qua được cả hai rào cản này. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu sự hoan nghênh của giới phê bình có quan trọng hơn sự yêu thích của công chúng? Hay cả hai đều có thể là thước đo thành công của một bộ phim?

Tương lai của điện ảnh: Hội nhập thay vì chia rẽ

Khi công nghệ, phương thức phân phối và thị hiếu khán giả phát triển, ranh giới giữa làm phim nghệ thuật và làm phim thương mại ngày càng mờ nhạt. Các nhà làm phim trẻ hiện nay tự do hơn bao giờ hết để thử nghiệm, nhờ vào thiết bị dễ tiếp cận, các nền tảng gây quỹ cộng đồng và sự tiếp xúc trực tuyến.

Điện ảnh đang trở thành một bức tranh khảm, nơi một bộ phim có thể vừa ấn tượng về mặt hình ảnh, vừa giàu cảm xúc, lại vừa khả thi về mặt tài chính cùng một lúc.

Kết luận: Chúng ta có còn cần nhãn mác nữa không?

Vậy, ranh giới giữa phim nghệ thuật và phim thương mại nằm ở đâu? Có lẽ câu hỏi thực sự là: chúng ta có còn cần định nghĩa nó nữa không? Trong một thế giới mà khán giả ngày càng cởi mở với những câu chuyện và định dạng đa dạng, có lẽ đã đến lúc chúng ta nên đánh giá cao mỗi bộ phim dựa trên giá trị riêng của nó—bất kể nhãn mác nào.

Bạn đã bao giờ xem một bộ phim mà bạn nghĩ là thuần túy nghệ thuật, nhưng lại thấy nó có lượng người hâm mộ đông đảo chưa? Hoặc ngược lại? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn! Vẻ đẹp của điện ảnh là nó nói lên nhiều điều khác nhau với mỗi người—và đó là điều làm cho nó trường tồn mãi mãi.